salman

از حدود نود سال پیش تا امروز همه مولوی‌پژوهان از تصحیح رینولد نیکلسون انگلیسی استفاده کرده‌اند. اکنون، نخستین بار یک ایرانی که بر زبان مادری مولانا تسلط کامل و کافی دارد به تصحیح مجدد این اثر همت گماشته است. به جرأت می‌توان گفت که دکتر موحّد امروزه سرآمد همه مولوی‌پژوهان جهان است. مولوی‌پژوهی برای موحّد صرفاً یک کار علمی و ادبی نیست. او به تفکر مولانا دلبستگی دارد و در پی آن است که دریابد مولانا برای درمان دردهای بشر چه دارویی تجویز می‌کند. عرفان در چشم او عزیز است و در جان او اثر کرده است. ترجمه عالمانه وی از «فصوص‌الحکم» ابن عربی نیز گواه دیگری از علاقه وی به عرفان است.

موحّد، اگر چه اهل تحقیق و تتبع است، یک متفکر است. ترجمه‌ها و تصحیح‌های او را هم باید در منظومه فکری او ارزیابی کرد. موحّد در تاریخ ملی شدن صنعت نفت و مسائل حقوقی آن نیز تألیفات ارزنده‌ای دارد. او شاهد عینی ماجرا بوده و پس از انقلاب دست به قلم برده و آنچه را که دیده و دانسته در کتاب مفصل سه جلدی «خواب آشفته نفت» به قلم آورده است. علاوه بر این، وی کتاب «دعوی باطل یا مبالغه مستعار» را نیز در دفاع از حق حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه خلیج فارس تألیف کرده است.

استاد موحّد، بر زبان‌های فرانسه، انگلیسی، عربی، ترکی استانبولی و فارسی تسلط کامل دارد، ترکی آذری هم زبان مادری اوست. او نمونه کامل یک ایرانی آذربایجانی است که در عین حال که به آذربایجانی بودن خود می‌بالد، یک ایرانی تمام‌عیار است که همه عمر با همه توش و توان و دانش خود از فرهنگ ایران و استقلال و حاکمیت آن دفاع کرده است. موحّد، ‌زاده تبریز، فرزند آذربایجان و افتخار همه ملت ایران است.

آنچه مخصوصاً این استاد عزیز را در دل دوستان و آشنایانش محبوب ساخته، شخصیت اخلاقی و معنوی اوست. او فضل و فضیلت را در وجود خود یکجا جمع کرده است. موحّد مردی است متین و بااخلاق و مقید به اصول، که در عین استادی بسیار متواضع است. هیچگاه دیده نشده است که سخن بگوید یا کاری کند که معنی آن این باشد که فلان کار را من کرده‌ام و یا فلان اثر حاصل تحقیقات من است. او بیش از آنچه اهل «سخن گفتن» باشد مشتاق «شنیدن» است. در وجود او، آن «من» که شیطان است مهار شده است. وی عمیقاً دیندار است و در مصاحبه‌ای با سیروس علی‌نژاد، در پاسخ به او، آنجا که از عوامل مؤثر در شکل‌گیری افکار موحّد می‌پرسد می‌گوید: «مؤثرترین آنها انس و الفتی بود که من در روزگار جوانی با قرآن داشتم. در این راه علاوه بر تفاسیر معتبر و کلاسیک مانند کشّاف زمخشری و مجمع‌البیان طبرسی و تفسیر قاضی بیضاوی و تفسیر کبیر امام فخر رازی، با تفاسیر نوگرایانی چون طنطاوی مصری و سِر سیداحمدخان هندی نیز آشنایی یافتم و از برکات آن بسط معلوماتی بود که مرا در میان اماثل و اقران ممتاز و سرافراز می‌ساخت.

به یاد می‌آورم مرحوم حسن ذوقی تازه به ریاست فرهنگ آذربایجان منصوب شده بود و در بازدیدی سرزده از تنها دبیرستان شش‌کلاسه تبریز به کلاس ما آمد. ذوقی‌مردی فاضل بود و می‌گفتند از شاگردان ادیب اول نیشابوری بود. او، از باب آزمون، سؤال کرد که «تَرَینَّ» چه صیغه‌ای است؟ این‌گونه آزمون‌ها البته بیش از آنکه میزانی برای سواد و معلومات دانش‌آموزان باشد وسیله اظهار فضل بود برای کسی که سؤال را طرح می‌کرد و شگفت نبود که در برابر آن سؤال مشکل و دور از ذهن، دانش‌آموزان همه خاموش می‌ماندند و من دست بلند کردم و گفتم‌ترین مضارع مخاطب مؤنث مفرد مؤکد است که در آیه شریفه از سوره مریم آمده است: «فَامّا‌ترین مِنَ البَشَرِ اَحَداً فَقولی اِنّی نَذَرتُ لِلرَّحمنِ صَوماً فَلَن اُکلِّمَ الیومَ إنسیا». ذوقی از جواب من ذوق کرد و یک جلد حافظ پژمان که تازه چاپ شده بود به من جایزه داد». موحّد از هر آنچه چهره عقلانی دین را مخدوش سازد می‌گریزد.

سال گذشته، در نقد یکی از سؤالات دینی کنکور مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات به چاپ رساند که هم غیرت دینی او را ثابت می‌کرد و هم نوع نگاه و درک وی را از دین نشان می‌داد. استاد موحّد هرگز به برگزاری مجالس بزرگداشت خود و یا هر کار دیگری که با چنین منظوری انجام شود راضی نبوده است. یقین دارم وقتی این مقاله چاپ شود اولین سخنی که از او خواهم شنید گلایه‌ای است از اینکه چرا از من تعریف و ستایش کردی و البته پاسخ من به او این خواهد بود که:

چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست                     کـه خـدمتـی بسـزا بـر نیامـد از دستـم

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی

این مطلب نخستین بار در روزنامه ایران منتشر شده است.

کد خبر: ۸۶۲۲۴۳